فرآیند نظارت بر اجرای نمای سنگ چسبانده یکی از حیاتی‌ترین وظایف مهندسین ناظر معماری و سازه در پروژه‌های ساختمانی است. با توجه به حساسیت اتصال ملاتی در این نوع نما، کوچک‌ترین سهل‌انگاری در اجرا می‌تواند منجر به ریزش سنگ و بروز حوادث جبران‌ناپذیر شود. به همین دلیل، تسلط بر ضوابط نشریه ۷۱۴ و پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ برای یک نظارت بر اجرای نمای سنگ چسبانده به صورت اصولی و مهندسی، امری غیرقابل‌اجتناب است. در این مقاله از سایت «بساز»، تمامی نکات طلایی و چک‌لیست‌های کنترلی این حوزه را با جزئیات فنی بررسی می‌کنیم.

نمای سنگ چسبانده چیست؟

نمای چسبانده نوعی نمای ساختمانی است که در آن سنگ نما با ملات ماسه سیمان یا دوغاب به دیوار پشتیبان متصل می‌شود و اتصال مکانیکی سنگ به سازه وجود ندارد.

در این روش معمولاً از اسکوپ یا مهار سیمی فقط برای جلوگیری از حرکت جانبی سنگ استفاده می‌شود و وزن اصلی سنگ توسط ملات یا نشیمن سنگ تحمل می‌شود.

تفاوت مهم:

• نمای مهارشده: بار ثقلی و جانبی توسط مهارها تحمل می‌شود.
• نمای چسبانده: مهارها فقط برای کنترل بار جانبی هستند.

الزامات آیین‌نامه‌ای اجرای نمای چسبانده

در ویرایش جدید استاندارد ۲۸۰۰ (پیوست ششم) اجرای نما به طور مستقیم به نشریه ۷۱۴ (راهنمای طراحی و اجرای نمای سنگی) ارجاع داده شده است.

بنابراین مهندسین ناظر باید کنترل اجرای نما را مطابق این نشریه انجام دهند.

۱. کنترل شاسی کشی در نماهای با ضخامت زیاد

در صورتی که ضخامت ملات پشت سنگ بیش از ۵ سانتی‌متر باشد باید از شاسی‌کشی فلزی همراه با رابیتس استفاده شود.

این شاسی‌کشی باید مطابق نقشه‌های ارائه شده توسط محاسب سازه اجرا گردد.

عدم اجرای صحیح شاسی کشی باعث می‌شود:

• وزن نما به دیوار منتقل شود
• خطر ریزش نما افزایش پیدا کند

۲. محل صحیح نصب رابیتس در نما

یکی از نکات اجرایی مهم این است که رابیتس پشت میلگردها نصب شود نه جلوی آن‌ها.

روش صحیح اجرا:

1. ابتدا میلگردهای عمودی با فاصله حدود یک متر جوش داده شوند.
2. سپس دو لایه رابیتس پشت میلگردها نصب گردد.
3. در نهایت باقی میلگردها با فاصله ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر اجرا شوند.

این روش باعث گیرایی بهتر ملات و افزایش یکپارچگی نما می‌شود.

۳. ممنوعیت اجرای نما بدون رعایت پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰

اگر در دیوارهای پیرامونی ساختمان ضوابط پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ رعایت نشده باشد، اجرای نمای چسبانده مجاز نیست.

علت این موضوع:

در این شرایط جداسازی نما از سازه انجام نمی‌شود و در هنگام زلزله خطر ریزش نما بسیار زیاد خواهد بود.

۴. جداسازی نما در محل‌های حساس سازه

طبق ضوابط سازه‌ای، نما باید در نقاط زیر درز جداسازی داشته باشد:

• تراز طبقات
• محل ستون‌ها
• محل تغییر سختی سازه

این موضوع باعث می‌شود که حرکت سازه در زلزله به نما منتقل نشود.

۵. تمیزکاری پشت سنگ قبل از نصب

در هنگام برش سنگ با فرز، مقدار زیادی خاک سنگ در پشت آن باقی می‌ماند.

این گرد و غبار باعث کاهش چسبندگی ملات می‌شود.

بنابراین باید قبل از نصب:

• پشت سنگ کاملاً شسته شود

یا

• با کنف خیس کاملاً تمیز شود

۶. ممنوعیت سنگ‌کاری در هوای یخبندان

در شرایطی که احتمال یخ زدن آب در ملات وجود دارد، عملیات سنگ‌کاری باید:

• متوقف شود

یا

• به صورت کامل محافظت شود

زیرا یخ‌زدگی باعث کاهش مقاومت ملات و جدا شدن سنگ نما خواهد شد.

۷. حداقل ضخامت مجاز سنگ نما

طبق بند ۴-۳-۲ نشریه ۷۱۴:

حداقل ضخامت سنگ پلاک در نمای چسبانده باید ۲۰ میلی‌متر باشد.

با این حال در بازار معمولاً سنگ‌های نازک‌تری عرضه می‌شود، بنابراین توصیه می‌شود ضخامت سنگ حداقل:

۱۵ تا ۱۶ میلی‌متر به بالا باشد.

۸. تعداد و مشخصات مهار سیمی سنگ

طبق بند ۴-۴-۱-۲ نشریه ۷۱۴:

تعداد مهار سیمی برای هر قطعه سنگ:

• حداقل: ۲ عدد
• حداکثر: ۴ عدد

قطر سیم مهار:

• نمای خارجی: ۳ میلی‌متر
• نمای داخلی: ۲ میلی‌متر

۹. نحوه تحمل وزن سنگ در نما

در سنگ‌های قائم:

مهار سیمی فقط برای تحمل بار جانبی در نظر گرفته می‌شود.

وزن سنگ باید توسط موارد زیر تحمل شود:

• لبه سنگ
• نشیمن
• شکاف
• سایبان
• لقمه پشتیبان

همچنین مهارهای سیمی باید به صورت قلاب در دیوار پشتیبان مهار شوند.

۱۰. استفاده نکردن از سیمان خشک

یکی از اشتباهات رایج در کارگاه‌ها استفاده از:

• سیمان خشک
• خرده آجر

روی دوغاب برای افزایش سرعت کار است.

این کار باعث:

• کاهش چسبندگی
• افزایش احتمال جدا شدن سنگ

می‌شود و کاملاً ممنوع است.

۱۱. عمل‌آوری ملات پشت سنگ در هوای گرم

در هوای گرم، ملات پشت سنگ به سرعت خشک می‌شود.

برای جلوگیری از ترک و کاهش مقاومت، باید:

به مدت ۲ تا ۳ روز آب‌پاشی انجام شود.

۱۲. تقویت سنگ‌های اطراف درب و پنجره

سنگ‌های اطراف بازشوها مانند:

• درب
• پنجره

بیشتر در معرض ضربه و شکستگی هستند.

بهتر است این سنگ‌ها با سیم بلند به اجزای پشت کار مانند نبشی‌ها متصل شوند.

۱۳. اجرای نما روی دیوار هبلکس (AAC)

در صورتی که دیوار پشتیبان از نوع بلوک هبلکس یا AAC باشد باید ضوابط خاص اجرای نما رعایت شود.

به طور معمول نیاز است:

• پست نما
• یا سیستم مهار مخصوص

مطالعه و اجرا گردد.

۱۴. نکات ایمنی در اجرای نمای سنگ

اجرای نما یکی از پرخطرترین عملیات ساختمانی است. بنابراین رعایت الزامات مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان الزامی است.

مهم‌ترین موارد ایمنی:

• مهار داربست به اجزای سازه‌ای
• فاصله تکیه‌گاه تخته‌ها حداکثر ۲.۳ متر
• استفاده از دو تخته ۲۵ سانتی با ضخامت ۵ سانتی‌متر
• عدم استفاده از قطعات معیوب داربست
• استفاده از طناب مهار و کمربند ایمنی
• عدم دپوی مصالح روی داربست
• تخلیه کامل داربست بعد از پایان شیفت
• رعایت حریم خطوط برق
• استفاده از تجهیزات ایمنی فردی:
  • ماسک
  • عینک
  • کفش ایمنی
  • کلاه ایمنی

جمع‌بندی

اجرای صحیح نمای سنگ چسبانده نیازمند نظارت دقیق مهندسین ناظر و رعایت کامل ضوابط آیین‌نامه‌ای است. مهم‌ترین منابع کنترلی در این زمینه عبارتند از:

• نشریه ۷۱۴
• پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰
• مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان

رعایت این ضوابط نه تنها باعث افزایش ایمنی نما می‌شود، بلکه از بروز ریزش سنگ نما و خسارت‌های جانی و مالی جلوگیری می‌کند.