سیویل اجرا | مرجع فایل، آموزش و مقالات مهندسی عمران | سیویل اجرا | مرجع فایل، آموزش، پروژه، مقالات مهندسی عمران، نکات اجرایی ساختمان، منابع آزمون نظام مهندسی و اخبار صنعت ساخت و ساز ایران
ضوابط طراحی ساختمان های مجهز به میراگر و جداگرهای لرزه ای یکی از مهم‌ترین اسناد تخصصی منتشرشده در حوزه مهندسی زلزله، طراحی عملکردی سازه و کنترل ارتعاشات ساختمان است. این کتاب توسط دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان تهیه شده و ضوابط جامعی را برای طراحی، تحلیل، آزمایش، اجرا، کنترل و نگهداری ساختمان‌های مجهز به سیستم‌های میراگر و جداساز لرزه‌ای ارائه می‌کند.
در این مطلب از سیویل اجرا می‌توانید فایل PDF این ضابطه را دریافت کرده و با مهم‌ترین سرفصل‌ها و کاربردهای آن آشنا شوید.
این ضابطه تنها به معرفی تجهیزات کنترل لرزه‌ای محدود نیست و از انتخاب نوع میراگر یا جداگر تا تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی، تعیین اهداف عملکردی، آزمایش پروتوتایپ، کنترل محصول، الزامات نصب و حتی بازرسی تجهیزات پس از وقوع زلزله را پوشش می‌دهد.
ابلاغ ضوابط طراحی میراگرها و جداگرهای لرزه‌ای
بر اساس ابلاغیه شماره ۴۰۰/۳۳۰۶۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۱۹ معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، کتاب «ضوابط طراحی ساختمان‌های مجهز به میراگر و جداگرهای لرزه‌ای» برای بهره‌برداری مهندسان منتشر شده است.
بر اساس متن ابلاغیه، این ضوابط سه ماه پس از تاریخ ابلاغ لازم‌الاجرا بوده و بنابراین تاریخ لازم‌الاجرا شدن آن ۱۴۰۵/۰۶/۱۹ است.
انتشار این ضابطه را می‌توان گامی مهم برای ایجاد یک چارچوب مشخص و جامع در طراحی و کنترل ساختمان‌های مجهز به فناوری‌های نوین کاهش پاسخ لرزه‌ای دانست.
مشخصات کتاب ضوابط طراحی ساختمان‌های مجهز به میراگر و جداگر
تهیه‌کننده: معاونت مسکن و ساختمان – دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان
ناشر: سازمان نظام مهندسی ساختمان – شورای مرکزی
نوبت چاپ: اول
سال چاپ: ۱۴۰۵
محل نشر: تهران
شابک: 978-622-87524-8-8
موضوع: طراحی ساختمان‌های مقاوم در برابر زلزله، میرایی لرزه‌ای، اثر زلزله بر ساختمان و سیستم‌های کنترل ارتعاش
تهیه‌کنندگان و اعضای کارگروه تدوین
مجری طرح این ضابطه دکتر سید امین موسوی است.
اعضای کارگروه تدوین نیز عبارت‌اند از: مهندس رضا اسفندیاری، مهندس مسعود افراز، دکتر علی خان سفید، مهندس صمد دهقانی، دکتر میثم صمدی، مهندس جواد قدرتی ینگجه، دکتر ساسان محاسب و دکتر احسان نوروزی‌نژاد.
همچنین دکتر حبیب‌اله طاهرخانی و دکتر محمدعلی ریاحی نظری در گروه مدیریت و راهبری این مجموعه حضور داشته‌اند.
از مجری طرح، اعضای کارگروه تدوین، گروه مدیریت و راهبری، اعضای کمیته داوری و تمام متخصصانی که در تهیه و انتشار این ضابطه تخصصی مشارکت داشته‌اند، صمیمانه تشکر و قدردانی می‌کنیم.
دامنه کاربرد ضوابط طراحی ساختمان های مجهز به میراگر و جداگرهای لرزه ای
این ضابطه برای طراحی ساختمان‌های جدید مجهز به میراگر یا سیستم جداساز لرزه‌ای و همچنین بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود تدوین شده است.
تمرکز اصلی کتاب بر سیستم‌های کنترل ارتعاشات غیرفعال است. بنابراین سیستم‌های کنترل فعال و نیمه‌فعال مستقیماً در دامنه این ضابطه قرار ندارند.
اگرچه مطالب کتاب می‌تواند برای برخی سازه‌های خاص نیز مفید باشد، تمرکز اصلی آن بر ساختمان‌ها است و برای سازه‌هایی مانند پل، اسکله، سکوی دریایی و مخازن ممکن است ضوابط تکمیلی مورد نیاز باشد.
همچنین بار دینامیکی اصلی مورد بررسی در این کتاب زلزله است و بررسی رفتار کامل سازه در برابر بارهایی مانند انفجار، ضربه یا سایر بارهای دینامیکی هدف اصلی این ضابطه نیست.
فصل اول؛ مقدمه و فلسفه طراحی لرزه‌ای
فصل نخست درباره فلسفه استفاده از میراگرها و جداگرهای لرزه‌ای، ضرورت افزایش تاب‌آوری ساختمان‌ها، دامنه کاربرد و روند کلی طراحی صحبت می‌کند.
نگاه اصلی ضابطه این است که طراحی لرزه‌ای تنها نباید به جلوگیری از تلفات جانی محدود شود، بلکه کاهش خسارت، حفظ سرویس‌دهی ساختمان و کاهش زمان توقف بهره‌برداری پس از زلزله نیز اهمیت دارد.
در این فصل فلوچارت کلی طراحی و بهسازی ساختمان‌های مجهز به سیستم میراگر یا جداساز لرزه‌ای نیز ارائه شده است.
دوم؛ انواع میراگرهای لرزه‌ای
یکی از مفصل‌ترین بخش‌های کتاب به معرفی و بررسی میراگرها اختصاص دارد.
میراگرهای تسلیمی
در این بخش انواع میراگرهای فلزی و تسلیم‌شونده از جمله میراگرهای پره مثلثی، میراگرهای پانل برشی و مهاربندهای کمانش‌تاب بررسی شده‌اند.
نحوه شبیه‌سازی رفتار این تجهیزات، مدل‌های پلاستیک، تأثیر لقی اتصال، تعداد چرخه‌های پلاستیک، دمای محیط، سرعت بارگذاری و عملکرد درازمدت نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
اصطکاکی
میراگرهای اصطکاکی انتقالی و دورانی، مدل‌سازی عددی آنها، وابستگی رفتار به تعداد چرخه، دمای محیط، سرعت بارگذاری و عملکرد درازمدت در این بخش بررسی می‌شوند.
سیال ویسکوز
کتاب به‌طور مفصل میراگرهای ویسکوز و پانل‌های ویسکوز را معرفی کرده و مدل‌های عددی مورد استفاده برای شبیه‌سازی آنها را توضیح می‌دهد.
ویسکوالاستیک
ساختار، شبیه‌سازی، مدل کلوین، اثر دما و فرکانس تحریک و محدودیت‌های این نوع میراگرها نیز بررسی شده است.
چیدمان میراگرها در ساختمان
یکی از بخش‌های کاربردی کتاب به جانمایی میراگرها اختصاص دارد و چیدمان‌های قطری، شورون، پانلی، جناغی، همبند، میان‌طبقه‌ای، بازویی و گهواره‌ای را بررسی می‌کند.
سوم؛ سیستم‌های جداساز لرزه‌ای
فصل سوم به فناوری جداسازی لرزه‌ای ساختمان اختصاص دارد.
ابتدا اجزای تشکیل‌دهنده سیستم جداساز و الزامات عمومی آن معرفی شده و سپس انواع جداگرها بررسی می‌شوند.
جداگرهای الاستومری
در این بخش جداگرهای لاستیکی با میرایی کم، جداگرهای لاستیکی با میرایی بالا و جداگرهای لاستیکی دارای هسته سربی معرفی شده‌اند.
شبیه‌سازی رفتار جداگرهای لاستیکی و تأثیر عواملی مانند چرخه‌های رفت‌وبرگشت، دما، فرکانس تحریک و عملکرد درازمدت نیز بررسی می‌شود.
جداگرهای لغزشی و پاندولی
ضابطه انواع جداگرهای لغزشی شامل جداگر لغزشی مسطح و سیستم‌های تک‌پاندولی، دوپاندولی و سه‌پاندولی را بررسی می‌کند.
همچنین موضوعاتی مانند مرکزگرایی سیستم جداساز، میراگرهای مورد استفاده در سیستم جداساز و نحوه جانمایی جداگرها در پلان و ارتفاع ساختمان بررسی شده‌اند.
چهارم؛ طیف طرح و شتاب‌نگاشت
این فصل یکی از بخش‌های بسیار مهم برای تحلیل لرزه‌ای ساختمان‌های مجهز به میراگر و جداگر است.
موضوعات اصلی آن شامل طیف طرح استاندارد ۲۸۰۰، طیف ویژه ساختگاه، تحلیل پاسخ زمین، تحلیل خطر لرزه‌ای تعینی و احتمالاتی، تنظیم دوره بازگشت، اصلاح طیف بر اساس درصد میرایی و طیف مولفه قائم زلزله است.
انتخاب شتاب‌نگاشت برای تحلیل تاریخچه زمانی، تنظیم سطح خطر رکوردها، روش مقیاس طیفی و روش انطباق طیفی نیز در این فصل توضیح داده شده است.
پنجم؛ طراحی ساختمان مجهز به میراگر و جداگر لرزه‌ای
فصل پنجم هسته اصلی فرآیند طراحی این ضابطه محسوب می‌شود.
طراحی ساختمان مجهز به میراگر
روند طراحی شامل تعیین اهداف عملکردی، طراحی سازه اصلی، طراحی میراگرها و در نهایت کنترل عملکرد سازه است.
برای طراحی اولیه ساختمان‌های مجهز به میراگر، روشی با عنوان طراحی بر مبنای دریفت ارائه شده که هدف آن کاهش فرآیند سعی و خطا و دستیابی به چیدمان مناسب میراگرها است.
طراحی ساختمان مجهز به سیستم جداساز لرزه‌ای
برای طراحی اولیه سیستم‌های جداساز لرزه‌ای از روش تعادل انرژی استفاده شده است.
مراحل طراحی شامل تعیین اهداف عملکردی، تعیین مشخصات کلی سیستم جداساز، طراحی مقاومتی روسازه و زیرسازه، طراحی جداگرها و میراگرهای سیستم جداساز و کنترل نهایی عملکرد است.
تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی در طراحی میراگر و جداگر
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این ضابطه، تأکید ویژه بر تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی برای کنترل نهایی عملکرد ساختمان است.
در این بخش الزاماتی درباره مدل سه‌بعدی سازه، جرم لرزه‌ای، بارهای ثقلی، پیچش، دیافراگم کف، اثر P-Delta، میرایی ذاتی، تراز پایه، نحوه اعمال شتاب‌نگاشت، مدل‌سازی راه‌پله، میانقاب‌ها، مشخصات مورد انتظار مصالح و سختی مؤثر اعضا ارائه شده است.
کنترل پاسخ سازه شامل مواردی مانند دریفت طبقات، دریفت ماندگار، برش طبقات، شتاب طبقات، جابه‌جایی و تقاضای نیرویی و تغییرشکلی اعضا، میراگرها و جداگرها است.
بر اساس ضابطه، عملکرد ساختمان باید حداقل در سطح خطر سرویس و سطح خطر ۲ بررسی و کنترل شود.
فصل ششم؛ آزمایش میراگرها و جداگرهای لرزه‌ای
طراحی عددی به‌تنهایی برای استفاده از میراگر و جداگر کافی نیست.
فصل ششم الزامات آزمایشگاهی تجهیزات را تعیین می‌کند و موضوعاتی مانند آزمایش پروتوتایپ، آزمایش تحت بارهای لرزه‌ای و باد، معیارهای پذیرش کیفی و کمی، تعیین مشخصات اسمی، مشخصات حد بالا و حد پایین و آزمایش کنترل محصول را پوشش می‌دهد.
این بخش برای شرکت‌های تولیدکننده تجهیزات، مهندسان طراح، آزمایشگاه‌های تخصصی و دستگاه‌های کنترل‌کننده پروژه اهمیت بسیار زیادی دارد.
فصل هفتم؛ نصب، نگهداری و سایر الزامات میراگر و جداگر
فصل پایانی فنی کتاب موضوعات اجرایی و کنترلی مهمی را مطرح می‌کند که معمولاً در منابع صرفاً تحلیلی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
اتصالات میراگرها و جداگرها
جزئیات اتصال میراگرهای با عملکرد محوری، میراگرهای با عملکرد برشی و اتصالات سیستم‌های جداساز لرزه‌ای بررسی شده‌اند.
دیافراگم کف و شالوده
الزامات طراحی دیافراگم‌ها و شالوده ساختمان‌های دارای میراگر یا جداگر نیز به‌صورت مستقل بررسی شده است.
اجزای غیرسازه‌ای و الزامات حریق
طراحی اجزای غیرسازه‌ای و نحوه ایجاد آزادی حرکت مورد نیاز در ساختمان‌های جداسازی‌شده از موضوعات مهم این فصل است.
الزامات مربوط به حفاظت در برابر حریق تجهیزات نیز ارائه شده است.
نصب و نگهداری میراگرها و جداگرها
کتاب برای نصب، دسترسی، بازدید و نگهداری تجهیزات نیز ضوابط مشخصی ارائه کرده است.
چک‌لیست کنترل طراحی
در انتهای کتاب یک چک‌لیست کاربردی برای کنترل طرح ارائه شده که مواردی مانند قابلیت ساخت و آزمایش تجهیزات، کنترل عملکرد سازه، مشخصات حد بالا و پایین جداگر، معیارهای پذیرش، آزمایش‌های پروتوتایپ و کنترل محصول و امکان بازدید دوره‌ای تجهیزات را بررسی می‌کند.
بررسی تجهیزات پس از زلزله
یکی دیگر از بخش‌های مهم کتاب، روش ارزیابی نیاز به تعمیر یا تعویض میراگرها و جداگرها پس از وقوع زلزله است.
ضابطه همچنین بر بازدید تجهیزات پس از زلزله‌های شدید و بررسی سلامت میراگرها، جداگرها و اتصالات آنها تأکید دارد.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
این فایل می‌تواند منبع بسیار مهمی برای مهندسان سازه و زلزله، طراحان ساختمان، مهندسان مشاور، محاسبین سازه، کارشناسان بهسازی لرزه‌ای، ناظران و کنترل‌کنندگان طراحی، تولیدکنندگان میراگر و جداگر، آزمایشگاه‌های تخصصی و همچنین دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری مهندسی عمران و زلزله باشد.
اهمیت دانلود ضوابط طراحی میراگر و جداگرهای لرزه‌ای ۱۴۰۵
استفاده از میراگر و جداساز لرزه‌ای در ساختمان تنها به اضافه کردن یک تجهیز به مدل سازه محدود نمی‌شود. انتخاب سیستم، تعیین مشخصات، جانمایی، تحلیل غیرخطی، کنترل عملکرد، طراحی اتصالات، آزمایش تجهیزات، نصب، نگهداری و بازرسی پس از زلزله همگی در عملکرد واقعی این سیستم‌ها مؤثر هستند.
مزیت مهم این کتاب آن است که این مراحل را در قالب یک چارچوب منسجم و ضابطه‌مند در کنار یکدیگر قرار داده است.
بنابراین مهندسانی که در زمینه طراحی عملکردی، بهسازی لرزه‌ای، میراگرها یا سیستم‌های جداساز فعالیت دارند، بهتر است این ضابطه را به‌عنوان یکی از منابع اصلی پروژه‌های خود در اختیار داشته باشند.
برای دانلود جزوه‌ها، آموزش‌های اجرایی و منابع تخصصی بیشتر در حوزه مهندسی عمران، وارد سایت سیویل اجرا مرجع آموزش مهندسی عمران شوید.
همچنین برای دریافت سریع جدیدترین فایل‌ها و آموزش‌ها، در کانال مهندسین عمران عضو شوید.
